Jaap Seidell, voedingswetenschapper (en ambassadeur van Voedselpark Amsterdam), doet al 40 jaar onderzoek naar obesitas en de invloed van onze leefomgeving op gezondheid. In zijn pas verschenen boek “Grenzen aan de gulzigheid” toont hij aan hoe een gezondere en duurzamere voedselomgeving mogelijk is. En dat hebben we hard nodig!
41% van inwoners Amsterdam (18 jaar en ouder) heeft overgewicht en 11% heeft zelfs ernstig overgewicht (obesitas). (bron: Volksgezondheid en Zorg Info). De totale maatschappelijke kosten in Nederland door overgewicht en obesitas zijn groot. Het RIVM schat de totale kosten (medische kosten en indirecte kosten als gevolg van verlies aan arbeidsproductiviteit) op 25 miljard euro per jaar (p.90). In het kader van grote stappen, snel thuis: in Nederland wonen zo’n 18 miljoen mensen. Voor Amsterdam met bijna 1 miljoen inwoners komt dat jaarlijks neer op 1,4 miljard euro maatschappelijke kosten wegens overgewicht en obesitas. Voor Nieuw-West, waar bijna 1% van de Nederlandse bevolking woont, betekent dat zo’n 250 miljoen jaarlijks aan maatschappelijke kosten.
Jaap heeft veel onderzoek gedaan om te weten te komen hoe obesitas te voorkomen en te behandelen. Zijn boek is rijk aan informatie. Te veel om hier te behandelen. Ik haal er een paar zaken uit die me opvielen. Overgewicht is niet een kwestie van “Eigen schuld, dikke bult”. Gezondheid is niet alleen een individueel probleem, maar sterk afhankelijk van leefomgeving, sociaaleconomische status en cultuur.
Dus de leefomgeving gezonder maken betekent ook werk aan de winkel voor met name de overheid en de voedselindustrie! Een nationaal preventieakkoord (p. 84 e.v.) biedt mogelijkheden om te komen tot een gezondere samenleving. Alleen jammer dat veel van de aanbevelingen die Jaap deed (zoals prijsmaatregelen die ongezonde keuze ontmoedigen en gezonde keuzes stimuleren) van tafel gingen omdat ze onaanvaardbaar waren voor commerciële partijen. Bij politiek noch bedrijfsleven is er voldoende animo om drastisch in te grijpen om het huidige voedselaanbod gezonder en duurzamer te maken. Uiteindelijk blijken commerciële belangen beter beschermd dan gezondheidsbelangen (p. 89). Terwijl de overheid verplicht is de volksgezondheid te bevorderen (artikel 22 Grondwet), p. 169).
We horen al kabinetten lang dat de kosten voor gezondheidszorg de pan uitrijzen. Voorkomen is beter dan genezen, zou je dan denken. Maar neen. Slechts 1,6% van het totale zorgpakket (nu 114 miljard) gaat naar preventie (p. 42). Terwijl er met preventie zoveel te winnen is. En dan niet alleen in termen van geld, maar vooral in termen van gezondheid en daarmee welzijn en (levens)geluk.
Het is niet alleen maar kommer en kwel in het boek. Lichtpunt in het hoofdstuk “Terug naar de tuin” (p. 173 e.v.). Een van de meest spectaculaire bevindingen in Jaaps carrière was het onderzoek naar voedseleducatie. Kooklessen, smaaklessen en ander onderwijs, waarin kinderen ervaringen opdeden met gezonder eten, veranderden hun houding en appreciatie voor andere keuzes. En hier komt Voedselpark Amsterdam ook weer om de hoek kijken. Want dat is precies wat we ook willen gaan doen.
Wat zou het behouden van die resterende 20 hectare (grond bedrijventerrein fase 2) aan vruchtbare zeeklei in de Lutkemeerpolder niet allemaal kunnen opleveren! Het omzetten van de bestemming bedrijven naar de bestemming landbouw kost zo’n 90 miljoen, aldus de wethouder Ruimtelijke Ordening. ‘Penny wise, pound foolish’ om hieraan vast te houden als je het boek van Jaap Seidell leest. En als je het bedrag van 90 miljoen in het licht van de maatschappelijke kosten rond overgewicht en obesitas plaatst.
Politici en beleidsmakers op het gebied van de volksgezondheid en voedselstrategie zouden dit boek van voedingswetenschapper Jaap Seidell, “Grenzen aan de gulzigheid”, moeten lezen. Verplichte kost!
Meer weten?
Jaap Seidell was op zondag 22 februari 2026 te gast in televisieprogramma Buitenhof:
https://www.youtube.com/watch?v=ErTDANHbznM
Zie ook: KNAW-bijeenkomst: planeet op dieet.
Foto: Wethouder Zita Pels ontvangt tijdens bijeenkomst van Women on Food (5 maart) namens Voedselpark Amsterdam het boek Grenzen aan de Gulzigheid van Jaap Seidell
